Svetski dan čistih ruku – 15. oktobar

Pranje ruku sapunom i toplom vodom je u najjeftinija i najefikasnija preventivna mera zaštite od virusa, bakterija i jednoćelijskih parazita, ukazuju lekari.

Preventivna mera zaštite zdravlja pranjem ruku, dostupna je svima, pa uz redovno održavanje higijene ruku sprečava se širenje zaraznih bolesti putem direktnog ili indirektnog kontakta na zdravu osobu.

Generalna skupština Ujedinjenih nacija je na inicijativu međunarodne koalicije „Pranje ruku sapunom” (Handwashing with soap – PPPHW) proglasila je 2008. godinu Međunarodnom godinom sanitacije i obeležen je prvi Svetski dan čistih ruku – 15. oktobar. Ovaj datum su prihvatile vlade, međunarodne institucije, nevladine organizacije, privatna preduzeća i pojedinci u više od 70 zemalja širom sveta.

Dan pranja ruku sapunom je prvobitno bio namenjen deci. Pranjem ruku sapunom sprečava se pre svega širenje stomačnih i respiratornih infekcija koje svake godine odnesu milione života dece u nerazvijenim zemljama sveta.

Svetski dan čistih ruku, 15. oktobar, obeležava se širom sveta sa ciljem da se propagira kultura pranja ruku sapunom, kako na globalnom tako i na lokalnom nivou, jer iako ljudi peru ruke, malo ih pere u kritičnim momentima – posle upotrebe toaleta, pre i posle negovanja bebe, pre pripremanja hrane i sl.

Situacija u Srbiji

Podaci u poslednjem zdravstveno-statističkom godišnjaku oslanjaju se na istraživanje iz 2013. i govore da 35,3% građana Srbije ne pere ruke nakon korišćenja toaleta, odnosno da 64,7% redovno pere.

Ono što zabrinjava stručnjake je podatak da je u 2013. u odnosu na 2006. godinu za oko 10 procenata smanjen udeo stanovništva (sa 73,8 na 64,7) koji redovno pere ruke – nakon ulaska u kuću, pre jela i nakon upotrebe toaleta.

Početak pranja ruku

Redovno pranje ruku, a posebno njihova dezinfekcija, nije bila uobičajena praksa, ni u domaćinstvima, a ni u bolnicama. Teorija o higijeni ruku nastala je sredinom 19. veka kada je mađarski ginekolog Ignac Zemelvajs počeo je da radi na Odeljenju za porodilje bečke Opšte bolnice 1846. godine.

Doktor je brzo uočio veliku stopu smrtnosti porodilja na svom odeljenju. Veliki broj pacijentkinja je umiralo nakon porođaja od porođajne groznice na u delu gde su radili lekari i studenti nego u delu porodilišta gde su radile babice.

Ubrzo nakon što je započeo svoje prvo malo ali važno istraživanje, Zemelvajs je uvideo da postoji veza između higijene ruku i stope smrtnosti porodilja. U naredne dve godine Zemelvajs je sproveo veliko istraživanje u kojem je medicinskom osoblju naredio da pre svih zahvata opere ruke i dezinfikuje ih rastvorom hlora.

U medicini je tada bila uobičajena praksa da se nad svim umrlim licima izvodi autopsija. Tada još nije bilo poznato da su ruke, bez pranja, pune bakterija, pa između seciranja leša i porođaja lekari nisu dezinfikovali ruke. Zbog tog neznanja porodilje su obolevale i u velikoj meri umirale.

Nakon sporovođenja mera doktora Zemelvajsa, da se pre svake operacije u rastvoru hlora operu ruke i hirurški instrumenti koji koriste, smrtnost porodilja se automatski smanjila na 1 odsto.

Ovo saznanje o higijeni ruku je bilo revolucionarno. Međutim, zbog ovog otkrića, istraživač je naišao na bes i negodovanje starijih kolega. Bilo je i onih koji su ga podržali, ali mnogi su pokušavali da ga na sve načine diskredituju. Mladi ginekolog je implicitno doveo u pitanje ustaljenu praksu bečkih lekara koji su poticali mahom iz viših društvenih slojeva.

Pojedini lekari nisu mogli da shvate da osim toga što leče pacijente istovremeno mogu da im naude. Mnogi nisu želeli niti smeli da priznaju tačnost Zemelvajsovog otkrića, jer bi to značilo da su odgovorni za smrt mnogih pacijentkinja. Izbijale su žučne rasprave koje su završavale time da su mu lekari govorili da umišlja i fantazira. Ali je bio u pravu.