Eko istok: Na području planiranog rudnika kod Zaječara evidentirano 117 zaštićenih vrsta

Pregledom dostupnih podataka i terenskim istraživanjima na području obuhvaćenom planiranim Prostornim planom rudarsko-metalurškog kompleksa Čukaru Peki i Malka Golaja evidentirano je 117 zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta, pokazuju podaci koje je udruženje Eko istok sa stručnim timom dostavilo Zavodu za zaštitu prirode Srbije.

Među zabeleženim vrstama su velika mužica i šumski gušter, čija se značajna staništa nalaze upravo na području između Nikoličeva, Zvezdana i Metovnice.

Među evidentiranim vrstama, 78 je strogo zaštićeno u Republici Srbiji, dok je 26 zaštićeno. Istovremeno, 61 vrsta nalazi se na spiskovima Bernske konvencije, 23 na Direktivi o staništima Evropske unije, 20 na Direktivi o pticama, 17 na Bonskoj konvenciji, a jedna vrsta na CITES konvenciji.

– Kada se ovim podacima pridruže rezultati Izveštaja o stanju biodiverziteta Biološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, šire područje budućeg rudnika predstavlja stanište za oko 300 zaštićenih biljnih i životinjskih vrsta i 16 značajnih tipova staništa – navode iz Eko istoka.

Kako ističu, među posebno značajnim nalazima je velika mužica (Androsace maxima), retka zaštićena biljka za koju je postojala osnovana sumnja da je iščezla sa područja Srbije.

– Njena populacija pronađena je tokom istraživanja 2026. godine na području Malke Golaje, a vrsta će biti uključena u naredno izdanje Crvene knjige flore Srbije. Suva i osunčana staništa oko Zvezdana i Malke Golaje predstavljaju njeno poslednje poznato utočište u Srbiji – pojašnjavaju iz “Eko istoka”.

Geološki istražni radovi na staništu

U dopisu Zavodu navedeno je i da su 3. jula 2026. godine geološki istražni radovi zabeleženi na samom staništu ove vrste. Pored velike mužice, na ovom području zabeležen je kosovski božur, muški božur, sredozemni kokotac, mrazovac i brojne druge zaštićene vrste biljaka.

Posebno značajan je i nalaz šumskog guštera (Darevskia praticola), strogo zaštićene vrste u Srbiji, koja je prema statusu ugroženosti ocenjena kao skoro ugrožena (NT).

U okolini Zaječara ova retka vrsta naseljava hrastove šumarke u blizini reka i potoka, a gotovo sve evidentirane populacije nalaze se upravo na području između Zvezdana, Metovnice i Nikoličeva, dok je vrsta zabeležena i u blizini Šljivara. Od gmizavaca i vodozemaca treba istaći i velikog mrmoljka, poskoka, šumsku kornjaču i kratkonogog guštera.

– Očuvana travnata staništa ovog područja predstavljaju ostatke nekadašnjih stepa i pašnjaka koji su se razvijali hiljadama godina. Njihov značaj nije samo u pojedinačnim zaštićenim vrstama koje ih naseljavaju, već u očuvanju čitavih ekosistema, zbog čega stručni tim ukazuje na mogućnost njihove zaštite i uključivanja u ekološke mreže Emerald i Natura 2000 – poručuju iz Eko istoka.

Eko Istok je Zavodu za zaštitu prirode Srbije dostavio izveštaj sa podacima prikupljenim terenskim istraživanjima i pregledom dostupne literature, uključujući podatke iz baza Biologer, Naturalist, Terenska i Centra za biodiverzitet Biološkog fakulteta. Zavodu su dostavljeni i posebni tabelarni izveštaji za područja Malke Golaje i Čukaru Peki.

Vlada Srbije donela odluku o izradi Prostornog plana za rudnike Čukaru Peki i Maik Golaja na mestu istraživanja

Dostavljanje ovih podataka posebno je značajno zbog činjenice da je Vlada Srbije 18. juna 2026. godine donela odluku o izradi Prostornog plana područja posebne namene za rudarsko-metalurški kompleks Čukaru Peki i Malka Golaja, kojim je obuhvaćeno i područje na kome su sprovedena istraživanja biodiverziteta.

Već u julu 2026. godine oglašen je i rani javni uvid povodom izrade ovog planskog dokumenta, uz Elaborat za rani javni uvid.

Iz Eko Istoka navode da rezultati pokazuju zbog čega je neophodno da podaci o biodiverzitetu budu uzeti u obzir pre donošenja odluka koje mogu trajno promeniti prostor.

Organizacija je od Zavoda za zaštitu prirode Srbije zatražila da sve dostavljene podatke i utvrđene činjenice uzme u obzir prilikom izrade budućih prostornih planova i izdavanja uslova zaštite prirode za ovo područje.

Kompletan izveštaj o biodiverzitetu biće dostavljen Zavodu krajem godine, zajedno sa predlogom za zaštitu ovog područja. Eko Istok smatra da bi, zbog njegovih prirodnih vrednosti, trebalo razmotriti uključivanje područja u Ekološku mrežu Srbije, mreže Emerald i Natura 2000 i/ili njegovu zaštitu kao novog zaštićenog prirodnog dobra.

Istraživanja sprovodi Eko Istok sa partnerskim organizacijama Zaštita potrošača i TOC –Asocijacija za razvoj održivih zajednica, u saradnji sa stručnim timom koji čine dr Miloš Popović, entomolog i viši naučni saradnik Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Nišu, Draženko Rajković, ornitolog i istraživač-pripravnik Instituta za multidisciplinarna istraživanja u Beogradu, i Branko Jotić, botaničar i asistent Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta u Nišu.

Izvor: N1